Rezultaty

Więcej wyników...

Rezultaty

Baza jest sukcesywnie uzupełniana

Об установлении процентных норм для приема в учебные заведения лиц Иудейского исповедания, 16 сентября 1908

Источник

Полное собрание законов Российской империи. Cобрание третье (1881-1913). Т. 28. Отделение первое. СПб.: Гос. Тип., 1908. №31008. С. 720.

Исторический контекст

Процентная норма для приема еврейской молодежи в учебные заведения в Российской империи являлось одним из основных и широко дискутируемым ограничений политических и гражданских прав евреев. Процентные нормы были введены в действие Циркулярами министра народного просвещения в 1887 г. [1] правила об ограничении приема евреев в некоторые учебные заведения были изложены в их уставах, а также в особых узаконениях.[2] Эти ограничения стали основой для складывающейся в Российской Империи системы numerus clausus.[3] Применение этих норм связывалось с конфессиональной принадлежностью абитуриентов и было направлено прежде всего против приверженцев иудаизма. Выходом из этой ситуации часть еврейской молодежи видела в «фальшивом крещении», т.е. получении свидетельства о крещении. Процентные нормы стали действенным способом сокращения численности студентов-евреев в Российской Империи.[4] Процентные нормы вызывали критику со стороны разных слоев общества, в том числе в академических кругах. С 1880-хх гг. царское правительство также стремилось ограничить определенную автономию российских университетов, которая была дарована еще Уставом 1863 г.[5] Во время т.н. контрреформ в 1884 г. был принят новый Университетский Устав, который действительно ограничивал ряд прав российских университетов.[6] Разные образовательные учреждения искали способы обходить процентные нормы. Распространение и неукоснительное исполнение этой практики, а также законодательное ее утверждение поддерживались правыми политическими кругами.[7]После подавления русской революции 1905-1907 гг. в Российской империи усилилось давление на еврейское студенчество. Правительство Петра Столыпина выступало за полное восстановление процентных норм. В феврале 1908 г. Совет Министров изучил материалы о законодательном закреплении в высших учебных заведениях процентных норм.[8] Уже в сентябре 1908 г. административное правило получило силу закона, когда положение Совета министров было утверждено императором. В 1909 г. были повышены нормы для государственных средних школ (с 3 до 5 процентов в столицах, с 10 до 15 процентов в черте оседлости и с 5 до 10 процентов в черте оседлости. они также впервые были распространены на частные школы. Система numerus clausus лишила многих молодых евреев возможности получить высшее образование. Эти ограничения были отменены только в 1917 г. в ходе русской революции.

Документ

16 сентября 1908 г. (по юлианскому календарю)

Высочайше утвержденное Положение Совета Министров «Об установлении процентных норм для приема в учебные заведения лиц Иудейского исповедания»[9]

Совет Министров полагал:

1. В отношении приема Евреев в высшее учебные заведения всех ведомств, за исключением Консерваторий Императорского Русского Музыкального Общества[10], постановить, что в тех из упомянутых высших учебных заведений, по которым не имеется точных по сему предмету указаний в подлежащих Уставах и Положениях, соблюдаются следующие процентные, по отношению к общему числу учащихся, нормы: 3% для столичных учебных заведений, 8% для находящихся в прочих местностях Империи вне черты еврейской оседлости и 10% —в районах сей оседлости.

II. Образовать, под председательством Министра Народного Просвещения, Совещание из представителей заинтересованных ведомств для определения условий приема Евреев в средние учебные заведения с тем, чтобы предположения сего Совещания были затем представлены на рассмотрение Совета Министров.

Государь Император, 16 Сентября 1908 года, положение сие высочайше утвердить соизволил.

[1] Мыш М. И. Руководство к русским законам о евреях. Спб., 1904, s. 360.

[2] Ibidem, s.421

[3] Является одним из методов ограничения на поступление в школы, училища и университеты для определенной категории лиц. Stefan Hirtschulz, Numerus clausus und Verfassungsverwirklichung, Berlin: Duncker & Humblot, 2019.

[4] Анатолий Иванов, Еврейское студенчество в Российской империи начала ХХ века. Каким оно было. Москва: Новый хронограф, 2007, s. 32.

[5] Университетский устав 18 июня 1863 г. стал одним из основных результатов университетской реформы в сфере образования, проводимой в ходе ряда реформ при правлении императора Александра II. Этот устав являлся самым либеральным из университетских уставов Российской империи.

[6] По мнению историков университетам удалось отстоять ряд прав и изданный устав был гораздо мягче, чем предполагался в начальной редакции. См. работу: Joanna Schiller de Schindelfeld, Universitas rossica. Koncepcja rosyjskiego uniwersytetu 1863-1917, Monografie z dziejów oświaty, Warszawa: Instytut Historii Nauki PAN, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2008, s. 244.

[7] Hans Rogger, Jewish Policies and Right-wing Politics in Imperial Russia, Oxford, London: Macmillan in association with St. Anthony’s College, 1986, s.96.

[8] Ibidem, s. 72.

[9] Rozporządzenie zostało także opublikowane w Zbiorze Ustawodawstwa 1908 r., 7 października, dział. I, art. 1297.

[10] Cesarskie Rosyjskie Towarzystwo Muzyczne (Imperatorskoe Russkoe muzykal’noe obszczhestvo -IRMS) – towarzystwo muzyczno-oświatowe, zał. w 1873 r. i działające do 1917 r. См. Bartłomiej Garczyk, Petersburg jako ośrodek akademicki przełomu XIX i XX wieku, Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Nr 277, 2016, s. 124.

Высочайше утвержденное 3 мая 1882 г. положение Комитета Министров «О порядке приведения в действие правил о евреях».

Источник

Полное собрание законов Российской империи. Cобрание третье (1881-1914), №834, Т.II. СПб.: Гос. тип, 1882, С. 181.

Исторический контекст

Высочайше Утвержденное Положение Комитета Министров известно также как «Временные правила 3 мая 1882 г.». Эти правила были утверждены в период волны антиеврейского насилия, которое охватило Российскую империю в начале 1880х гг. [1] Изложение новых правил сопровождалось параллельным заявлением Комитета министров о необходимости предотвращения беспорядков. [2] Временные правила устанавливали ряд ограничений в отношении жительства еврейского населения западных губерний.[3] Этим нормативным актом, помимо этого, ограничивались права евреев в области торговых отношений, аренды недвижимых имуществ, а также управления имениями в сельских местностях, в пределах т.н. «черты еврейской оседлости». Временные правила могли истолковываться в зависимости от отношения представителей местной администрации к евреям. Болезненным для евреев стали административные распоряжения по более строгому исполнению ограничительных законов. Временный правила 1882 г., запрещая лишь новое поселение в деревнях, фактически привели к тому, что на практике стали выселять евреев, которые давно проживали там.[4] Евреи первоначально могли переходить из одного села в другое. Однако утвержденное мнение Государственного Совета 29 декабря 1887 г. воспрещало такой переход. Евреи, которые уже переселились на момент выхода разъяснения из одной сельской местности в другую, могли оставаться на постоянном жительстве в тех селениях.[5] Данное положение стало тяжёлым испытанием для многих еврейских семей, так как лишили их средств существования. Эти ограничения, также как и всплеск антиеврейского насилия, способствовали усилению еврейской эмиграции из Российской Империи.[6] Временные правила подверглись критике со стороны Высшей комиссии по пересмотру законов ο евреях, которая действовала в период 1883-1888 гг. Члены Высшей комиссии признали, что все подданные находятся под общим покровительством законов, все они имеют одинаковые гражданская права, все они пользуются свободою передвижения и жительства.[7] Вопрос о временных правилах находился в фокусе высших властей Российской империи. Для обсуждения проблем вызванных действием правил создавались специальные комиссии, в ряде случаев случаях предлагалось смягчение действующих правил.[8] В холе разбирательств некоторые местности были изъяты из-под действия временных правил.[9] Действие временных правил было окончательно остановлено русской революцией 1917 г.

Документ

Высочайше утвержденное 3 мая 1882 г. положение Комитета Министров «О приведении в действие Временных Правил о евреях».[10]

Комитет Министров, по выслушанной внесённого Министром Внутренних Дел о привидении в дело Временных Правил о евреях полагал:

1) в виде временной меры и до общего пересмотра, в установленном порядке, законов ο евреях, воспретить евреям вновь селиться вне городов и местечек, с допущением в сем отношении исключения только относительно существующих ныне еврейских колоний, занимающихся земледелием[11];

2) приостановить временно совершение купчих крепостей[12] и закладных на имя евреев, a равно и засвидетельствование на имя евреев арендных договоров на недвижимые имущества, находящиеся вне черты городов и местечек, и доверенностей на управление и распоряжение сими имуществами;

3) воспретить евреям производить торговлю в воскресные дни и двунадесятые христианские праздники, с тем, притом, чтобы относительно самого закрытия в указанные дни торговых помещений, принадлежащих евреям, соблюдался тот же порядок, какой установлен в отношении закрытия вообще торговых помещений y христиан,[13] и

4) изложенные в пп. 1—3 меры применять лишь в губерниях постоянной оседлости евреев.[14]

Государь Император в 3й день мая 1882 года означенное Положение Комитета Министров Высочайше утвердить соизволил.

[1] Подробнее по этой теме в фундаментальном исследовании: John Doyle Klier, Russians, Jews, and the Pogroms of 1881–1882, Cambridge: Cambridge University Press, 2011, s. 96.

[2] Одновременно с Временными правилами 12 мая 1882 г. были законодательно оформлены распоряжения № 274. О преследовании всяких насилий над личностью и имуществом евреев, [w:] Собрание узаконений и распоряжений Правительства, издаваемое при Правительствующем Сенате. СПб.: Правительствующий сенат, 1882, 12 мая (№ 43). S. 451 и распоряжение № 275. О подтверждении губернским начальствам о своевременном принятии мер для отвращения беспорядков против еврейского населения, [w:] Собрание узаконений и распоряжений Правительства, издаваемое при Правительствующем Сенате. СПб.: Правительствующий сенат, 1882, 12 мая (№ 43). ss. 451-452.

[3] Майские законы не действовали в Королевстве Польском. Klier, Russians, Jews, and the Pogroms, s. 461.

[4] Юлий Гессен, История евреев в России, Спб. Тип. Ганзбурга, 1914, s. 337.

[5] Высочайше утвержденное мнение Государственного Совета от 29 декабря 1887 г. по вопросу о праве евреев , поселившихся до издания Высочайше утвержденного 3 мая 1882 года, положения Комитета Министров вне городов и местечек, переселятся на жительство из одних селений в другие. [w:] Полное собрание законов Российской империи. Cобрание третье (1881-1914), № 4924, Т.7. СПб.:Гос. Тип., 1882, s. 530.

[6] Хотя по некоторым данным, события 1881 г. не стали поворотным моментом в истории еврейской иммиграции в Соединенные Штаты Америки, это было скорее продолжением уже существовавшей тенденции, Gur Alroey, An Unpromising Land : Jewish Migration to Palestine in the Early Twentieth Century, Stanford: Stanford University Press, 2020, s. 56.

[7] Юлий Гессен, История евреев в России, Спб. Тип. Ганзбурга, 1914, s. 336.

[8] Как например, комиссией графа Палена и комиссией барона Икскуль фон Гильденбандта.

[9] 9 декабря 1903 г. был утвержден новый высочайше утвержденный список поселений (* будет представлен отдельным документом).

[10] Положение Комитета Министров было также опубликовано в Собрании узаконений и распоряжений Правительства, издаваемое при Правительствующем Сенате. СПб.: Правительствующий сенат, 1882. 12 мая, № 43, ст. 272, s. 450.

[11] Действие временных правил распространялось на территорию 15 губерний, которые составляли черту евр. оседлости. Перечень этих губерний регулировался т.н. Уставом о паспортах 1890 и 1903 гг.

[12] Под купчей крепостью понимается акт приобретения в собственность имущества в Российском Империи.

[13] Этот пункт принудил некоторых еврейских торговцев отказаться от соблюдения субботы.

[14] Высочайший указ 11 августа 1904 г. отменял действие временных правил в отношении некоторых категорий еврейского населения (*будет представлен отдельным документом).

Ukaz Jego Cesarsko Królewskiej Mości dotyczący uprawnienia Żydów w Królestwie Polskim

Wypis z Protokołu Sekretariatu Stanu Królestwa Polskiego

z Bożej Łaski

MY ALEXANDER II-gi

Cesarz i Samowładca Wszech Rosji,

Wielki Książę Finlandzki.

etc., etc., etc.

Biorąc na uwagę, że dekret Króla Saskiego, Księcia Warszawskiego z d. 19 Listopada 1808 r. zawieszający Żydów NASZEGO Królestwa Polskiego aż do dalszej decyzji Rządu w nabywaniu dóbr nieruchomych, tudzież art. 16 księgi I-ej Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, i inne urządzenia, przez które Żydzi poddani Królestwa Polskiego, w używaniu niektórych praw cywilnych są ograniczeni lub wyjątkowym przepisom poddani, zostają w związku z dekretem Króla Saskiego z dnia 17 Października 1808 roku, mocą którego mieszkańcy w teraźniejszym Królestwie Polskim osiedli, wyznający religię Mojżesza, w używaniu praw politycznych zostali zawieszeni, a wszystkie te rozporządzenia nie odpowiadają ogólnym zasadom, obowiązującego w Królestwie NASZEM prawodawstwa, oraz duchowi Ukazu NASZEGO z dnia 24 Maja (5 Czerwca) 1861 roku, w przedmiocie wyborów do Rad Powiatowych miejskich i gubernialnych, który wszystkich poddanych NASZEGO Królestwa Polskiego, bez różnicy stanu i wyznania, pisać i czytać po polsku umiejących, do wyborów na Członków Rad pomienionych dopuścił; zważywszy dalej, że ze zniesieniem pańszczyzny, ustanie jeden z powodów zakazania Żydom nabywania dóbr ziemskich, a którym jest ten: iżby oni zwierzchnictwa dominialnego nad ludem chrześcijańskim, opierającego się na stosunku pańszczyźnianym, nie dostępowali;

zważywszy, że przepisy ograniczające Żydów co do możności zamieszkiwania w niektórych miejscach, zmiany wymagają;

zważywszy z drugiej strony, że Żydzi za przypuszczeniem ich do dobrodziejstw powszechnego prawa krajowego, powinni w czynnościach życia cywilnego zaniechać używania języka i pisma osobnego;

zważywszy na koniec, że inne również urządzenia szczegółowe, dotyczące Żydów w Królestwie Polskim, tak pod względem prawa zajmowania się rzemiosłami, przemysłem i handlem, jak i co do podatków oddzielnych, tę część mieszkańców kraju dotykających, potrzebują przejrzenia i zastosowania do obecnego stanu prawodawstwa w Królestwie Polskim, po wysłuchaniu Rady Stanu, na przedstawienie p. o. Namiestnika NASZEGO w Królestwie Polskim, postanowiliśmy i stanowimy, co następuje:

Art. 1. Zaprowadzone dekretem Króla Saskiego, Księcia Warszawskiego, z dnia 19 listopada 1808 roku, zawieszenie Żydów poddanych NASZEGO Królestwa Polskiego w wolności kupowania i jakiegokolwiek nabywania na własność dóbr ziemskich nieruchomych uchyla się, z następującym jedynie zastrzeżeniami:

a) że w nabytych przez siebie dobrach, nie mogą do lat 10-u od ogłoszenia niniejszego Ukazu, sprawować Urzędu Wójta Gminy, lub zastępcy tegoż, na które to urzędy, wybór i nominację z osób wyznania chrześcijańskiego, na przedstawienie właściciela dóbr, władza Rządowa dopełniać będzie, koszty zaś utrzymania Wójta Gminy w określonych przepisami granicach, właściciel ponosić winien;

b) że osady rolne pańszczyźniane, pod Ukaz z roku 1846 podpadające, nie mogą być nabywane przez Żydów od posiadających je osadników, dopóki robocizna przymusowa z tych osad należna, czynszem wieczystym zastąpiona nic zostanie;

c) że prawo kollacji[1] i prezentowania beneficjów kościelnych, w dobrach przez Żydów nabytych, o ile by prawo to, wraz z dobrami na rzecz ich przechodzić miało do rządu należeć będzie, co wszakże nie uwalnia starozakonnego nabywcę dóbr, od obowiązku z tytułu dziedzictwa dóbr, łącznie ze współ parafianami w odpowiednim do ogólnych obowiązujących w tej mierze przepisów stosunku, przykładania się do składek na utrzymanie kościoła, zabudowań plebańskich, cmentarzy i t. p.;

d) że co do wykonywania propinacji i wyszynku trunków w dobrach, Żydzi nabywający dobra ziemskie, stosować się mają ściśle do obowiązujących obecnie przepisów.

Art. 2. Ograniczenia i zakazy co do możności zamieszkiwania Żydów w miastach lub niektórych ich częściach, oraz wsiach z jakich bądź tytułów, przywilejów, lub urządzeń wypływające, jak niemniej w pasie granicznym 21 wiorstowym, niniejszym uchylają się.

Art. 3. W miastach wszelkich Królestwa, Żydzi nabywać mogą na własność pod jakim bądź prawnym tytułem, domy i wszelkie inne nieruchomości. Przeciwne temu ograniczenia i zakazy z postanowienia Królewskiego z dnia 19 (31) lipca 1821 roku i innych wynikające, uchylają się.

Art. 4. Żydzi poddani Królestwa Polskiego, na równi z innymi mieszkańcami, mogą być świadkami wiarogodnymi przy wszystkich aktach notarialnych i aktach stanu cywilnego, o ile znajdują się w warunkach, przepisanych ogólnemu prawami.

Art. 5. Nie będzie także odtąd w sprawach kryminalnych czynioną różnica pomiędzy zeznaniami chrześcijan a Żydów, i dla tego rozporządzenia § 335 w ustępie 7 tudzież § 357 w ustępie 8 obowiązującej, dotąd Ordynacji Kryminalnej Pruskiej, niniejszym uchylają się.

Art. 6. W miejsce teraźniejszej formy przysięgi dla Żydów, używanej przy świadczeniu w sprawach cywilnych i kryminalnych, niemniej w przysięgach: deferowanej[2] i referowanej[3] z urzędu naznaczonej, i przy inwentarzach, ustanawia się forma przysięgi dla Żydów, w osnowie do Ukazu niniejszego dołączonej.

Art. 7. Od ogłoszenia niniejszego Ukazu, żadne czynności cywilne lub handlowe piśmienne, jako to: testamenty, umowy, zobowiązania, obligi, weksle, rachunki, księgi i korespondencje handlowe, oraz inne jakie bądź akta i dokumenty, nie będą mogły być spisywane lub podpisywane w języku hebrajskim lub żydowsko-niemieckim, ani w jakim bądź języku pismem hebrajskim, a to pod nieważnością aktu samem przez się prawem.

Art. 8. Radzie Administracyjnej NASZEGO Królestwa Polskiego polecamy zarządzić Władzom, do których to należy, przejrzenie przepisów w Królestwie Polskim dotąd obowiązujących, co do Żydów, pod względem wolności prowadzenia rzemiosł, handlu i przemysłu, tudzież co się dotyczy podatków szczególnych na te część ludności oddzielnie nałożonych. Rada Administracyjna zaprojektuje NAM zmiany, jakie by w tej mierze ze względem na obecne prawodawstwo w Królestwie, oraz na potrzebę Skarbu Królestwa, stopniowo zaprowadzić wypadało.

Art. 9. Wykonanie niniejszego Ukazu, który w Dzienniku Praw zamieszczony być ma, Radzie Administracyjnej Naszego Królestwa Polskiego polecamy.

Dan w Carskim Siele[4], dnia 24 Maja [5 Czerwca] 1862 roku.

(M.P.) Przez Cesarza i Króla

Minister Sekretarz Stanu,

(podpisano) J. Tymowski[5].

Zgodnie z oryginałem:

Minister Sekretarz Stanu,

(podpisano) J. Tymowski.

Zgodnie z wypisem:

p. o. Sekretarza Stanu, (podpisano) Kretkowski[6].

Za zgodność:

Dyrektor Główny Prezydujący w Komisji Rządowej Sprawiedliwości, Członek Rady Stanu, Leon Dembowski[7].

Dyrektor Kancelarii, Radca Stanu J. Ornowski[8].

Dzień ogłoszenia dnia 28 lipca (9 sierpnia) 1862 r.

Źródło:

Akt emancypacyjny Żydów (lub Ukaz Jego Cesarsko Królewskiej Mości dotyczący uprawnienia Żydów w Królestwie Polskim). Dziennik Praw [Królestwa Polskiego], t. 60, nr 180, Warszawa 1862, s. 19-33.

[1] Kollacja – prawo do prezentowania zwierzchności kościelnej, osoby do obsadzenia wakującego beneficjum kościelnego (czyli urzędu duchownego).

[2] Przysięga deferowana – (inaczej naznaczona), rodzaj przysięgi w której jedna strona wyznacza drugą do złożenia przysięgi (zazwyczaj przeciwnikowi w sprawie sądowej). Przysięga ta stanowiła dowód w sprawie.

[3] Przysięga referowana – (inaczej odkazana, odparta) była stosowana w stosunku do strony przeciwnej, gdy tamta deferowała wcześniej przysięgę. Przysięga ta stanowiła dowód w sprawie.

[4] Carskie Sioło – miasto położone około 25 km od Petersburga (gubernia petersburska), w której znajdowała się rezydencja należąca do carów Cesarstwa Rosyjskiego.

[5] Józef Sulpicjusz Tymowski (1791-1871) – urzędnik, pełnił rozliczne funkcje administracyjne w Królestwie Polskim na szczeblu centralnym. W 1855 roku został członkiem Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego, w której pełnił funkcję Sekretarza Stanu, rok później został członkiem cesarskiej Rady Państwa w Departamencie do Spraw Królestwa Polskiego.

[6] Włodzimierz Rajmund Kretkowski (1821-1894) – urzędnik, polityk. Sprawował różne funkcje w administracji centralnej Królestwa Polskiego, m.in. w 1862 mianowano go p. o. sekretarza stanu przy Radzie Administracyjnej (był zastępca Juliusza Enocha), następnie w tym samym roku na stanowisko p. o. prezesa dyrekcji głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W 1862 roku zdymisjonowany za sprzyjanie powstańcom styczniowym. Od 1867 roku prowadził kancelarię notarialną aż do swojej śmierci.

[7] Leon Dembowski (1789-1878) – polityk, piastował stanowiska w Rządzie Tymczasowym w Królestwie Polskim. Podczas powstania listopadowego był na stanowisku ministra skarbu w Rządzie Tymczasowym. Członek Rady Stanu Królestwa Polskiego w latach 1861-1867.

[8] Józef Ornowski (ok. 1806-1867) – magister prawa, wchodził w skład Komisji Rządowej Sprawiedliwości w funkcji dyrektora kancelarii (1848-1863).

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Sprawiedliwości. Część II. B. Organizacja Sądownictwa Karnego. Tom. XII. Przepisy dotyczące organizacji sądownictwa karnego, [Warszawa] 1867, nr 226, s. 651-652.

Źródło

Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Sprawiedliwości. Część II. B. Organizacja Sądownictwa Karnego. Tom. XII. ¹, [Warszawa] 1867, nr 226, s. 651-652.

Kontekst historyczny

W prawodawstwie Królestwa Polskiego występowała instytucja przysięgi, którą składano w różnych okolicznościach, m.in. przy spisywaniu inwentarzy pozostałości podczas Rady Familijnej[1]czy np. przy zeznaniach składanych w drodze administracyjnej przed Sądem[2]. W prawodawstwie Królestwa ważne miejsce zajmowały regulacje odnośnie do przysięgi odbieranej od Żydów. Uważano, że Żydzi szukają sposobów unieważnienia przysięgi i w tym celu zaostrzano przepisy, aby temu zapobiec. W 1823 roku Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydała odezwę, w której określano jak ma przebiegać procedura przysięgi i jakie mają zostać dopełnione formalności. Komunikat zawierał zalecenie, aby używano przy tym Tory w formie zwoju, gdyż jak argumentowano, jej użycie miało nadać czynności cechy bardziej „uroczyste”. Podczas przysięgi powinna być obecna osoba ze społeczności żydowskiej, znana ze znajomości prawa żydowskiego (np. rabin). Sama odezwa zawierała również informację, że Żydzi dopatrywali się braku ważności przysięgi, jeżeli zwój Tory był z jakimiś uszczerbkami, szczególnie gdyby odnaleziono w nim nieczytelne litery[3]. Problem z odbieraniem przysięgi od Żydów pozostawał aktualny, tak, że w latach 60. wydano kolejne zarządzania i odezwy dotyczące tej sprawy.

Dokument

(d. 24 maja (5 czerwca) 1862 r.)[4],

NAJJAŚNIEJSZY PAN[5] przeglądać raczył w Carskiem-Siole[6],

d. 24 Maja (5 Czerwca) 1862 roku.

Minister Sekretarz Stanu, (podpisano) J. Tymowski[7].

Urzędnik przysięgę odbierający, w obecności duchownego wyznania Mojżeszowego[8], wyłoży przysięgającemu skutki prawne krzywoprzysięstwa i odpowiednie przepisy Kodeksu kar głównych i poprawczych mu odczyta[9].

Następnie, wykonywający przysięgę trzymać będzie w ręku podczas tejże Rodał, to jest pięć ksiąg Mojżesza na pergaminie[10].

Przed wykonaniem przysięgi, asystujący duchowny wystawi[11] przysięgającemu, że podług tradycji religijnej, wstrząsła się ziemia cała, kiedy przy ogłoszeniu na górze Synai słyszeć się dały słowa: „nie będziesz brał imienia Boga twego nadaremno”; że podług Pisma Świętego wszelkie naruszenia przepisów Zakonu mogą być przed Sądem Bożym przebaczone, tylko krzywoprzysięstwo nigdy bez kary pozostać nie może[12].

Potem przysięgający mówić będzie za urzędnikiem wobec duchownego:

„Przysięgam na Boga Adonaj[13], na Boga Izraela, czystym sercem, bez żadnej innej ukrytej myśli i z wiadomością skutków krzywoprzysięstwa w prawie Boskim i ludzkim, że”

powtarzając następnie rotę przez Sąd ustanowioną.

Po ukończeniu zeznania rotą objętego, przysięgający mówić będzie:

„Jako to wszystko rzetelnie zeznałem i że przysięga moja jest sprawiedliwa, mogę zawsze zdać sprawę przed Bogiem Adonaj, przed Bogiem Izraela i tak niechaj mi Bóg Wszechmogący na duszy i na ciele dopomoże.

Amen”.

Za zgodność:

P[ełniący]. O[bowiązki]. Sekretarza Stanu[14], (podpisano) Kretkowski[15].

[1] Kodeks Cywilny Królestwa Polskiego, nr 427.

[2] Kodeks Postępowania Sądowego, nr 34-40.

[3] „Prawo Cywilne obowiązujące w Królestwie Polskie”, wyd. Stanisław Zawadzki, t. II, Warszawa 1861, s. 225-226.

[4] W Królestwie Polskim stosowano podwójną datację wprowadzoną w 1835 roku. Pierwsza data odnosi się do kalendarza juliańskiego, druga do gregoriańskiego. W XIX wieku różnica między kalendarzami wynosiła 12 dni.

[5] W 1862 roku carem Cesarstwa Rosyjskiego był Aleksander II Romanow (1818-1881).

[6] Carskie Sioło – miasto położone około 25 km od Petersburga (gubernia petersburska), w której znajdowała się rezydencja należąca do carów Cesarstwa Rosyjskiego.

[7] Józef Sulpicjusz Tymowski (1791-1871) – urzędnik, pełnił rozliczne funkcje administracyjne w Królestwie Polskim na szczeblu centralnym. W 1855 roku został członkiem Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego, w której pełnił funkcję Sekretarza Stanu, rok później został członkiem cesarskiej Rady Państwa w Departamencie do Spraw Królestwa Polskiego.

[8] Mowa tu o rabinie. Rabin – duchowny w judaizmie, tradycyjnie jego uprawnienia powinny być potwierdzone smichą, czyli rodzajem upoważnienia do wykonywania tej czynności. W Królestwie Polskim od 1823 roku, rabini powinni być nominowani przez właściwą komisję wojewódzką. Rola rabina sprowadzała się do przewodnictwa duchowego i administrowania w gminie żydowskiej. W przeciwieństwie do duchownego wyznania rzymskokatolickiego, rabin nie pełni funkcji pośrednika między Bogiem a wyznawcami.

[9] Zapewne chodzi przepisy dt. krzywoprzysięstwa: „248. Za rozmyślne wykonanie fałszywej przysięgi, winny ulegnie: pozbawieniu wszelkich praw i zesłaniu na osiedlenie w Syberii”. Zob. więcej.: Kodeks kar głównych i poprawczych, Warszawa 1847, art 248-252, s. 165-167. Dostępny na: https://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=4524&from=&dirids=1#info [dostęp z dnia: 18.11.2023].

o rozdział V. O Krzywoprzysięstwie.

[10] Rodał – w tym kontekście, nazwa Tory, tj. pięć pierwszych ksiąg Biblii Hebrajskiej (Pięcioksięgu). Spisany na pergaminie w formie zwoju. Zgodnie z zasadami judaizmu każda litera musi być czytelna, nieuszkodzona aby zwój był uznany jako dopuszczony do użytku liturgicznego w tym do czynienia przysięgi.

[11] Tj. objaśni.

[12] Traktat odnoszący się do składania przysiąg: Majmonides, Miszne Tora, sekcja: Sefer Haflaah, rozdział: Przysięga, 1. Dostępny na: https://www.sefaria.org/Mishneh_Torah%2C_Oaths.1.1?lang=bi [dostęp z dnia: 18.11.2023]. Artykuł odnoszący się do wprowadzonego ukazu na temat warunków przysięgi ukazał się w tym samym roku, co ukaz w „Jutrzence”. Zob.: H. Caro, Przysięga, „Jutrzenka : tygodnik dla Izraelitów polskich. (2) 1862, no 17, s. 131-133, dostępny na: https://crispa.uw.edu.pl/object/files/275144/display/JPEG [dostęp z dnia: 18.11.2023].

[13] Adonaj – jedno z imion Boga używanego przez Żydów.

[14] Radca Sekretarz Stanu Rady Administracyjnej. Jego zadaniem było m.in.: administrowaniem Kancelarią Rady oraz Przyboczną Namiestnika Królestwa Polskiego; przedstawianie spraw na posiedzeniach Rady; nadzorowanie opracowań protokołów z posiedzeń; kontrasygnowanie dokumentów namiestnika powstałych w Radzie Administracyjnej.

[15] Włodzimierz Rajmund Kretkowski (1821-1894) – urzędnik, polityk. Sprawował różne funkcje w administracji centralnej Królestwa Polskiego, m.in. w 1862 mianowano go p. o. sekretarza stanu przy Radzie Administracyjnej (był zastępca Juliusza Enocha), następnie w tym samym roku na stanowisko p. o. prezesa dyrekcji głównej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. W 1862 roku zdymisjonowany za sprzyjanie powstańcom styczniowym. Od 1867 roku prowadził kancelarię notarialną aż do swojej śmierci.

Tytuł w języku dokumentu: Erlaß an die Königlichen Ober-Präsidenten der Provinz Schlesien und abschriftlich zur Kenntnißnahme und gleichmäßigen Beachtung an die Königlichen Ober-Präsidenten der übrigen Provinzen, die Ausübung ständischer Rechte durch jüdische Rittergutsbesitzer betreffend.

Źródło

Ministerial-Blatt für die gesamte innere Verwaltung in den Königlich Preußischen Staaten (1859), s. 50.

Kontekst

Pruski edykt emancypacyjny z 11 marca 1812 roku umożliwił Żydom nabywanie tzw. posiadłości rycerskich, czyli majątków ziemskich, których własność wiązała się z różnego rodzaju uprawnieniami w zakresie sądownictwa, administracji bądź reprezentacji stanowej. Prawo to ograniczone było w pierwszej połowie XIX wieku np. poprzez ustawodawstwo odnośnie powiatowych i prowincjonalnych sejmików (Kreis- und Provinzial-Landtage), udział w których dozwolony był jedynie chrześcijanom. Dopiero w latach 1850tych ministerstwo spraw wewnętrznych Prus uznało, że w związku z nową organizacją reprezentacji regionalnej, żydowscy właściciele dóbr rycerskich mają prawo udziału w niej. Konkretny przypadek w prowincji śląskiej stanowił podstawę do decyzji, która stała się obowiązująca w całej monarchii.

Dokument

Der jüdische Rittergutsbesitzer N. zu N.[1] hat in der im Original hier angeschlossenen Eingabe vom 18. v. M. seine Verstattung zur persönlichen Wahrnehmung der Standschaft beantragt. Mit Bezug auf die diesseitigen Erlasse vom 29. Juli 1851 und 8. August 1853 (Minist.-Bl. S. 163)[2] theile ich Ew. Excellenz zur gefälligen Bescheidung des N. und zur künftigen Beachtung in allen gleichen Fällen ergebenst mit, daß das Königliche Staats-Ministerium bei einer anderweiten Erwägung der Frage, ob den Juden nach Lage der Gesetzgebung die Ausübung ständischer Rechte auf Kreis- und Provinzial-Landtagen versagt werden könne, die Ueberzeugung gewonnen hat, daß diese Frage bereits in den bestehenden Gesetzen unzweifelhaft zu Gunsten der Juden entschieden ist.

Es kann hierbei dahingestellt bleiben, ob der Artikel 12. der Verfassungs-Urkunde in Verbindung mit Artikel 109.[3] den Bestimmungen der älteren Kreis- und Provinzial-Ordnungen, welche die Ausübung der Standschaft von der Gemeinschaft mit einer der christlichen Kirchen abhängig machen, ohne Weiteres derogirt hat, da die erlassenen Spezialgesetze die Aufhebung dieser Bestimmungen außer allen Zweifel stellen. Nachdem nämlich durch die Kreis-, Bezirks- und Provinzial-Ordnung vom 11. März 1850 dem klaren Wortlaute des Artikel 66.[4] zufolge die älteren Gesetze über die Kreis- und Provinzial-Stände aufgehoben worden waren, sind dieselben nur, so weit sie mit den Bestimmungen der Verfassungs-Urkunde nicht im Widerspruch stehen, wieder in Kraft gesetzt und es sind somit diejenigen in ihnen enthaltenen Vorschriften, welche die Gemeinschaft mit einer der christlichen Kirchen als Bedingung für die Standschaft voraussetzen, als nicht bestehend zu erachten. Die bisherige Auffassung erscheint hiernach bei richtiger Interpretation der bestehenden Gesetze nicht haltbar und ich ersuche daher mit Zustimmung des Königlichen Staats-Ministeriums und unter Allerhöchster Genehmigung Ew. Excellenz, unter Aufhebung der Eingangs ewähnten Erlasse meines Herrn Amtsvorgängers, hiernach wegen Zulassung des N. und der sonstigen jüdischen Rittergutsbesitzer in der Provinz zu den Kreistagen das weiter Erforderliche gefälligst zu veranlassen.

Berlin, den 16. Februar 1859.

Der Minister des Innern. Flottwell.[5]

[1] Niekiedy decyzje w konkretnych sprawach administracyjnych stawały się przepisami obowiązującymi w podobnych sprawach w przyszłości. Szczegółowe dane osobowe petenta, w tym jego nazwisko i miejsce zamieszkania, były zwykle anonimizowane.

[2] Postanowienia te wydane przez ministra spraw wewnętrznych dotyczyły praw żydowskich właścicieli dóbr rycerskich na Śląsku.

[3] Artykuł 12 konstytucji pruskiej z 5 grudnia 1848 roku stanowił, że związki wyznaniowe są samorządne w kwestiach organizacji i edukacji religijnej oraz dobroczynności. Artykuł 109 potwierdzał niezmienne funkcjonowanie organów władzy powołanych na podstawie obowiązujących przepisów.

[4] Artykuł 66 ordynacji powiatowo-prowincjonalnej z 11 marca 1850 roku stwierdzał, że wszystkie przepisy dotyczące administracji prowincjonalnej zostają zniesione, o ile stoją w sprzeczności z innymi obowiązującymi przepisami prawnymi.

[5] Eduard Flottwell (1786-1865) był ministrem spraw wewnętrznych Prus w latach 1858-1859.

О Еврейских метрических книгах

Источник

Полное собрание законов Российской империи. Cобрание второе (1825-1881). Т. XXVIII. Отделение первое. СПб.: В типографии II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1852. №27172. С. 182-184.

Исторический контекст

Практика ведения записей гражданского состояния в Российской империи была введена в начале XVIII в., но касалась лишь православного населения. Позже постепенно требование ведения метрических книг распространилась на все конфессиональные группы (для лютеран – с 1764 г., для католиков – с 1826 г., для мусульман – с 1828 г.). Еврейское население было обязано вести метрические книги с 1835 г., согласно новому «Положению о евреях». Обязанности ведения метрических книг обычно возлагались на раввинов, однако не все еврейские кагалы (органы еврейского самоуправления, ликвидированы в 1844 г.) были согласны с такой практикой и перепоручали ведение метрических записей специальным общинным чиновникам. До введения метрических книг для еврейского населения раввины обязаны были лично свидетельствовать под присягой о возрасте или причинах смерти своих соплеменников[1]. Метрические книги издавались в местных типографиях по общему установленному государством шаблону. Записи в метрических книгах были основой идентификации подданного в Российской империи.

Документ

20 апреля 1853 г. (по юлианскому календарю)

Высочайше утвержденное мнение Государственнаго Совета, распубликованное 26 Мая. О Еврейских метрических книгах.

Государственный Совет, в Департаменте Законов и в Общем Собрании, разсмотрев представление Министра Внутренних Дел о Еврейских метрических книгах, мнением положил: в дополнение и изменение подлежащих статей Свода Законов о Состоянии[2] (Т. IX) постановить:

1. Ведение метрических книг в Еврейских обществах возлагается на Раввинов. Если, по многолюдству общества, один Раввин не может успеть исполнить возложенных на него по предметам Еврейской веры обязанностей, то предоставляется обществу избирать на каждую тысячу душ по одному помощнику Раввина, с назначением ему жалованья от общества. Сии помощники должны быть утверждаемы губернским начальством и, по приводе их к присяге на верность службы, исполнять свою должность под непосредственным наблюдением и руководством Раввина.

2. Никакия другия лица, кроме утвержденных Правительством Раввинов и помощников их, не могут исполнять религиозных обрядов, означенных в ст. 1457 Т. IX Свода Зак[онов]. Изобличенные в нарушении сего правила подвергаются по суду: в первый раз тюремному заключению на время от двух до шести месяцев, или же заменяющим оное, по общему на cиe установленному порядку, наказаниям; а во второй, отдаче, без зачета, в рекруты, или же, по неспособности к службе военной, в исправительныя арестантския роты гражданскаго ведомства, на время от десяти до двенадцати лет. Глава семейства, для котораго будет совершен тот обряд, подвергается штрафу двадцати рублей серебром; браки же и разводы, совершенные не Раввинами или их помощниками, признаются незаконными.

3. Метрическая книги заготовляются Губернскими Правлениями, по данной форме. Все расходы на заготовление сих книг, не более однако же одного рубля за книгу, пополняются по распоряжению Начальников Губерний, из общаго коробочнаго сбора.

4. Метрическия книги, по надлежащем изготовлении, должны быть разосланы в Городския Думы, для передачи Раввинам, не позже 1 Октября.

5. Независимо от сих книг, Раввины имеют у себя частныя книги или тетради, в которыя все статьи, подлежащая ко внесению в метрическия книги, вписываются при самом совершении религиозных обрядов, на Еврейском и Русском языках, и не позже, как по истечение месяца вносятся в подлежащия метрическия книги, хранящияся при синагоге или молитвенном доме.

6. Метрическия книги и частныя тетради ежемесячно и по окончании каждаго года свидетельствуются Членами Еврейских Духовных Правлений[3] и при сем подводятся итоги о числе родившихся, браком сочетавшихся, разведшихся и умерших, сначала складом, а потом цифрами, на Русском и Еврейском языках, и затем удостоверяются подписью членов Правлений, вместе с Раввинами и их помощниками, в том, что книги оказались верны и в них нет никаких неисправностей. Во всех сих книгах подчисток не допускается; а если случится погрешность писца, то погрешительно написанное обводится со всех сторон чертами и о сем оговаривается в конце статьи, а далее пишется, что должно. Засим, всякая неисправность в ведении Еврейских метрических книг лежит на общей ответственности как Раввинов и их помощников, так и членов Молитвенных Правлений, и за всякую допущенную неисправность все они подвергаются взысканиям, определенным в 1915 ст. Уложения о Наказаниях[4].

7. По окончании года, в первых числах наступившаго года, Раввины представляют в Думы, Ратуши или Магистраты, по принадлежности, все метрическия книги, как общия, так и частныя. По поверке в сих местах означенных книг, делается в конце оных удостоверение: на общих, что оне согласны во всем с частными, и на сих последних, что они совершенно сходны с общими. Потом первыя сдаются в Архив, а последния возвращаются Раввинам, для хранения при Синагогах или молитвенных домах. За несвоевременное доставление Раввинами метрических книг, они подвергаются штрафу по десяти руб[лей] сер[ебром]; допустившие же такую неисправность во второй раз, удаляются от должности.

8. Думы, Ратуши или Магистраты, заведывающие хозяйством Евреев, ежегодно к 1 Марта, доносят Начальнику Губернии, что за истекший год еврейския метрическия книги от всех Раввинов доставлены и оказались исправными, или кем из них не доставлены, или хотя доставлены, но по поверке, найдены неисправными; в двух последних случаях, Начальники Губерний делают зависящая распоряжения о немедленном доставлении им метрических книг и о взыскании с виновных; по получении же означенных донесении извещают о том Департамент Духовных Дел Иностранных Исповеданий к 1 Апреля ежегодно.

9. Все справки по делам, производящимся в городских и земских полициях и в других местах, касающиеся до рождения, браков, разводов и смерти Евреев, делаются чрез подлежащая Думы, Ратуши или Магистраты. Метрическия свидетельства выдаются Раввинами или их помощниками для мещан, ремесленников и Евреев-земледельцев на гербовом листе пятнадцатикопеечнаго, а для прочих девяностокопеечнаго достоинства, и удостоверяются Думами, Ратушами или Магистратами, на основании хранящихся в сих местах Еврейских метрических книг.

10. Определение порядка выдачи метрических книг для исправляющих должность Раввинов при военнослужащих Евреях, а равно и хранения книг за прежние годы по сухопутному и морскому ведомствам, предоставляется ближайшему усмотрению главнаго начальства сих ведомств. Для служащих же при полицейских командах в С.-Петербурге и Москве нижних чинов из Евреев, cии книги выдаются из Управ Благочиния, куда и поступают обратно для хранения. Наблюдение за исправным ведением сих книг должны иметь сии самыя места, или лица, кому сими местами это будет поручено. Порядок сей распространяется и на другие города, где в полицейских командах находятся Евреи. Выдача, поверка и хранение метрических книг в сих местах возлагается на местныя полиции.

11. По Еврейским поселениям на казенных землях Новороссийскаго края обязанности Губернских Правлений по снабжение Раввинов метрическими книгами возлагаются на Попечительный Комитет; а обязанности Дум— на Окружные Приказы иностранных поселенцев, в заведывании которых находятся Еврейския колонии.

Резолюция. Его Императорское Величество воспоследовавшее мнение в Общем Собрании Государственнаго Совета, о Еврейских метрических книгах, Высочайше утвердить соизволил и повелел исполнить.

[1] Левитац И. Еврейские общины в России, 1772-1917. М., 2013. С. 153.

[2] Имеется в виду Свод законов о состоянии людей в государстве, который был систематизирован в рамках общей систематизации российского имперского законодательства под руководством М.М. Сперанского. «Свод законов о состоянии» был издан отдельным томом под номером 9 в 1835 г. В него включены законодательные акты, касающиеся «прав состояния» т.е. сословных прав разных групп населения Российской империи, в том числе иностранцев.

[3] Еврейские духовные правления избирались прихожанами синагог и молитвенных школ на три года. В состав духовного правления входил ученый, староста и казначей. Чаще всего позицию ученого занимал раввин. Члены духовного правления утверждались местными губернскими правлениями и находились под контролем органов городского общественного управления.

[4] Уложение о Наказаниях – первый уголовный кодекс в истории России. Подготовлен сотрудниками Второго отделения, утверждён императором Николаем I 15 августа 1845 года, введён в действие с 1846 года. Уложение представляло собой кодифицированный нормативный акт, содержавший как нормы, регулировавшие общие вопросы уголовного права, так и устанавливающие ответственность за совершение конкретных преступных посягательств.

О запрещении женщинам еврейкам брить головы

Источник

Полное собрание законов Российской империи. Собрание второе (1825-1881). Т. XXVI. Отделение первое. СПб.: В типографии II Отделения Собственной Е.И.В. Канцелярии, 1852. №25113. С. 266-267.

Исторический контекст

Указ был издан Правительствующим Сенатом по личному распоряжению Николая I и являлся частью общей царской политики по аккультурации евреев и унификации их внешнего облика с окружающим населением. Указ повлек многочисленные протесты и петиции еврейских женщин к администрации губерний черты оседлости. В результате правительство было вынуждено пойти на уступки и предложить налог на ношение головных уборов на обритых головах в размере пяти рублей[1]. Галаха (т.е. еврейский религиозный закон) не предусматривала обязательного бритья головы. Это был локальный восточноевропейский обычай. Еврейские женщины обривали голову, вступая в замужество. Авторы начала ХХ в. отмечали, что масштабы протестов на запрет бритья голов были преувеличены, в действительности традиция бритья голов постепенно утрачивала свое значение и во второй половине XIX в. фактически исчезла[2].

Документ

12 апреля 1851 г. (по юлианскому календарю)

Документ: Сенатский, по Высочайшему повелению. О запрещении женщинам еврейкам брить головы.

Правительствующий Сенат слушали рапорт Министра Внутренних Дел, в коем изъясняет: Государь Император Высочайше повелеть соизволил запретить женщинам Еврейкам брить головы. О сей Высочайшей воле, он, Министр Внутренних Дел, доносит Правительствующему Сенату, присовокупляя, что он уже уведомил о семь Главных Начальников Губернских в коих дозволено Евреям постоянное жительство. Приказали: О сем Высочайшем Его Императорскаго Величества повелении, для обнародования и должнаго, до кого касаться может исполнения, послать указы во все Губернския, Войсковыя и Бессарабское Областное Правления и Палатам Государственных Имуществ, каковыми уведомить Министров, Военных Генерал-Губернаторов, Военных Губернаторов управляющих гражданскою частью и Генерал-Губернаторов.

[1] Eugene Avrutin Making Jews Legible. P. 43-44.

[2] Материалы и сообщения. Гонения на женские головные уборы (1853) // Еврейская старина. 1905. Т. 8. С. 400-401.

Zbiór przepisów
administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Sprawiedliwości. Część II. B. Organizacja
Sądownictwa Karnego. Tom. XII. Przepisy dotyczące organizacji sądownictwa karnego, [Warszawa]
1867, nr 227. s. 655-661.

Tytuł w języku dokumentu: Geschäfts-Regulativ für die Repräsentanten-Versammlungen der israelitischen Corporationen im Regierungs-Bezirke Posen.

Źródło

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Starostwo Powiatowe w Babimoście (Landratsamt Bomst), nr 1057, s. 25-26.

Kontekst

Tymczasowe rozporządzenie dotyczące Żydów w Wielkim Księstwie Poznańskim z 1 marca 1833 roku zobowiązywało nadprezydenta prowincji poznańskiej do zatwierdzenia statutów gmin żydowskich zawierających m. in. liczbę i długość kadencji władz kahału (§ 6). W styczniu 1834 roku pełniący tę funkcję Eduard von Flottwell[1] wydał instrukcję, która regulowała zarówno powyższe kwestie jak i zarys obowiązków i praw poszczególnych organów gminy żydowskiej. Bazując na tej instrukcji, rejencja poznańska opublikowała 1 lipca 1834 roku dwa dokumenty: w jednym regulowała szczegółowo zakres i procedury działalności zgromadzenia reprezentantów kahału, w drugim te same kwestie w stosunku do „urzędników administracyjnych”[2] kahału. Ich celem była z jednej strony kontrola działalności gmin żydowskich i oczekiwana poprawa ich organizacji poprzez nadzór państwowy, z drugiej strony swego rodzaju unifikacja zarządzania i organizacji poprzez stosowanie analogii do funkcjonowania samorządów miejskich na bazie ordynacji miejskiej z 1831 roku.[3]

Regulacje dla zgromadzeń reprezentantów gmin żydowskich wpisane zostały do statutów gmin i obowiązywały oficjalnie do końca okresu rozbiorów.[4]

Dokument

§. 1. Die Repräsentanten erhalten durch die Wahl der Corporation[5] und durch das Gesetz die Vollmacht und Verpflichtung: in allen Angelegenheiten der Corporation, ohne Rücksprache mit der ganzen Corporation, oder mit einer Abtheilung[6] derselben, nach Ueberzeugung und Gewissen dieselbe zu vertreten und in Betreff des gemeinschaftlichen Vermögens, der Rechte und Verbindlichkeiten der Corporation, Namens derselben verbindende Erklärungen abzugeben. Doch haben die Repräsentanten nicht einzeln, sondern nur in der Gesammtheit die Befugniß, durch gemeinschaftliche Beschlüsse von ihrer gesetzlichen Vollmacht Gebrauch zu machen.

§. 2. Der Vorsteher der Repräsentanten-Versammlung hat das Recht und die Verpflichtung, Alles zu thun, was zur guten Ordnung in den Geschäften und Verhandlungen und zum gewöhnlichen nützlichen Betriebe der gemeinsamen Angelegenheiten erforderlich ist.

§. 3. Zu seinem Amte gehört es, die Repräsentanten zur Versammlung zu berufen, die Direction in derselben zu führen, die Geschäfte zu vertheilen, oder auch die Gegenstände der Berathung selbst vorzutragen, die Stimmen zu sammeln und dafür zu sorgen, daß alle Verhandlungen und Beschlüsse in deutscher Sprache abgefasst und von den anwesenden Mitgliedern vollzogen werden.

§. 4. Insbesondere ist es seine Pflicht darauf zu sehen, daß in den Versammlungen der Repräsentanten nichts wider die Gesetze und Rechte des Staats vorgenommen und beschlossen und daß jeder Beschluß dem Vorsteher der Verwaltungs-Beamten[7] zur Vollziehung oder Weiterbeförderung eingereicht werde. Nur in sehr dringenden Fällen, in denen die Uebergehung des Corporations-Vorstehers[8] durch erwiesene Nothwendigkeit gerechtfertigt wird, ist es der Repräsentanten-Versammlung verstattet, ihre Beschlüsse der höheren Behörde[9] direct vorzulegen.

§. 5. Die Versammlungen der Repräsentanten finden in der Regel alle 14 Tage am Dienstage statt; jedoch können auch noch außerordentliche Sitzungen abgehalten werden.

§. 6. Außer den Repräsentanten darf kein anderes Corporationsglied[10] den Sitzungen beiwohnen. Doch steht es jedem Mitgliede der Corporation frei, über alle, das Gemeinwesen betreffende Gegenstände, seine Meinungen und Vorschläge bei der Repräsentanten-Versammlung durch das Organ ihres Vorstehers schriftlich vorzutragen, die stattfindenden Mängel anzuzeigen und Verbesserungen in Antrag zu bringen.

§. 7. Die Versammlung ist nur dann befugt gültige Beschlüsse zu fassen, wenn wenigstens zwei Drittheile der Repräsentanten anwesend sind; deshalb muß in jedem Beschlusse der Versammlung ausdrücklich bemerkt werden, welche Repräsentanten anwesend und welche von ihnen abwesend waren.

§. 8. Einzelne Mitglieder dürfen von der Versammlung nur dann wegbleiben, wenn sie gegründete Entschuldigungen für sich haben. Diese müssen dem Vorsteher zur rechten Zeit angezeigt werden, damit derselbe, um die Versammlung vollzählig zu erhalten, die erforderlichen Stellvertreter einladen lasse. Der Vorsteher hat zugleich zu ermessen, ob die angeführte Entschuldigung des Ausbleibens gegründet ist; falls der Betheiligte sich bei dem diesfälligen Ausspruche des Vorstehers nicht beruhigt, so entscheidet die Versammlung der Repräsentanten nach Stimmenmehrheit.

§. 9. Für den Fall unentschuldigten Ausbleibens, für den Gebrauch ungegründeter oder unwahr gefundener Entschuldigung, für zu spätes Erscheinen in den Sitzungen und für andere Fälle dieser Art, durch welche die Ordnung gestört wird, verfällt das betreffende Individuum in eine Strafe von 15 Sgr. bis 1 Rthlr.[11] Diese Strafe wird von dem Vorsteher zum Armen-Fonds der Corporation eingezogen.

§. 10. Wer dreimal hintereinander ohne gehörige Entschuldigung von der Sitzung ausgeblieben ist, oder wiederholentlich Ordnung und Ruhe in derselben gestört hat, kann auf bestimmte Zeit oder für immer durch Stimmenmehrheit aus der Versammlung ausgeschlossen werden. Ein solcher Beschluß unterliegt jedoch der Bestätigung der Königlichen Regierung,[12] bevor er vollzogen wird.

§. 11. In der Regel soll bei jeder Sitzung über den zum Vortrage gebrachten Gegenstand auch Beschluß gefaßt werden; wenn indessen einzelne oder mehrere Mitglieder die Fortsetzung der Berathung in einer außerordentlichen oder in der nächsten gewöhnlichen Sitzung verlangen, so wird darüber abgestimmt und nach der Entscheidung der Mehrheit verfahren.

§. 12. Die Repräsentanten können keine gültige Sitzung halten ohne ordnungsmäßig von ihrem Vorsteher oder von dessen rechtmäßigem Stellvertreter dazu berufen zu seyn.

§. 13. In den Currenden zu außerordentlichen Sitzungen muß der Zweck der Versammlung, insofern derselbe nicht aus besondern Gründen geheim zu halten ist, angezeigt werden.

§. 14. Behufs der gewöhnlichen Sitzungen ist es hinreichend, wenn die Gegenstände, worüber Beschluß gefaßt werden soll, jedesmal vorher vom Vorsteher in ein Verzeichniß gebracht und in dieser Form einen Tag vor der Sitzung in der Versammlungsstube bekannt gemacht werden.

§. 15. Alle eingehende [sic] Sachen werden vom Vorsteher eröffnet, in das Geschäfts-Journal eingetragen und alsdann in der nächsten Sitzung zum Vortrage gebracht.

Jede Repräsentanten-Versammlung hat ein Protokollbuch zu führen, in welches alle ihre Beschlüsse nach der Zeitfolge eingetragen werden. Abschriften der Beschlüsse aus diesem Protokollbuche (Ausfertigungen) besorgt der Vorsteher und befördert dieselben an den Corporations-Vorsteher zur Vollziehung, resp. zur Weitersendung.

§. 16. Ueber alle zum Vertrag kommende Gegenstände ist jeder Repräsentant befugt, seine Meinung und was sonst zur Erläuterung der Sache dient, freimüthig zu äußern.

§. 17. Ein hinreichend geschicktes Mitglied der Repräsentanten-Versammlung, welches zugleich auch nicht zu sehr von den eigenen Geschäften in Anspruch genommen wird, ist zum Protokollführer zu erwählen. Diesem kann auch die Vertretung des Vorstehers in Abwesenheitsfällen von der Repräsentanten-Versammlung übertragen werden.

§. 18. Bei abzugebenden Erklärungen, oder etwaigen Einwendungen, die jeder Repräsentant nach seiner Einsicht vorzutragen berechtigt ist, darf er von keinem Mitgliede der Versammlung in seinem Vortrage unterbrochen oder gestört werden und erst wenn er mit diesem ganz zu Ende ist, darf ein Zweiter seine Meinung über den Gegenstand mittheilen. Ueber Alles, was bei den Sitzungen gesprochen wird, oder sonst vorkommt, muß von allen Mitgliedern die strengste Verschwiegenheit gehalten werden.

§. 19. Der Vorsteher kann von den Mitgliedern verlangen, daß sie ihre Meinungen der Reihe nach abgeben und sobald die gegebenen Stimmen laut gezählt sind, wird vom Vorsteher der Beschluß bekannt gemacht und in das Protokoll eingetragen, ohne daß es alsdann Jemandem gestattet ist, seine persönliche Meinung weiter mündlich zu verfechten; doch hat Jeder das Recht, seiner abweichenden Abstimmung im Protokoll miterwähnen zu lassen.

§. 20. Der Vorsteher darf nicht zulassen, weder daß die Diskussionen auf andere Gegenstände, als auf die der jedesmaligen ordnungsmäßigen Berathung gerichtet werden, noch daß einzelne Mitglieder besondere Diskussionen unter sich eröffnen.

§. 21. Die Versammlung faßt ihre Beschlüsse nach der absoluten Stimmenmehrheit und bei gleichen Stimmen gibt die Stimme des Vorstehers den Ausschlag.

§. 22. Ist der Gegenstand der Berathung von Wichtigkeit, oder erfordert er Prüfung an Ort und Stelle, so kann er von einer durch die Versammlung zu erwählenden Deputation untersucht und der Versammlung zum Beschluß vorgetragen werden.

§. 23. Wird in der Sitzung über ein Recht oder über eine Verpflichtung der Corporation berathen, wobei das Interesse eines, oder mehrerer Repräsentanten im Widerspruche steht, so müssen die Betheiligten die Versammlung verlassen und werden statt ihrer, Stellvertreter berufen. Tritt dieser Fall bei einer solchen Zahl von Repräsentanten ein, daß eine beschlußfähige Versammlung von unbetheiligten Repräsentanten und Stellvertretern nicht zusammenberufen werden kann, so muß der Vorsteher der Verwaltungs-Beamten von diesem Vorfalle in Kenntniß gesetzt werden, damit er darüber an die vorgesetzte Behörde berichte.

§. 24. Bei der Unterschrift und im Siegel führt die Repräsentanten-Versammlung die Bezeichnung: „Repraesentanten der israelitischen Corporation zu N. N.“

Alle Ausfertigungen werden vom Vorsteher und wenigstens von noch zwei Mitgliedern unterzeichnet und mit dem Siegel der Repräsentanten-Versammlung bedruckt.

§. 25. Die Repräsentanten-Versammlung ist befugt, alle Zweige der Corporations-Verwaltung durch Deputationen aus ihrer Mitte von 2 bis 5 Mitgliedern untersuchen und sich über den Befund Bericht erstatten zu lassen. Doch darf dies nicht ohne vorherige Benachrichtigung und in der Regel auch nicht ohne den Zutritt des Vorstehers der Verwaltungs-Beamten oder eines Deligirten desselben geschehen.

§. 26. Zu dem Geschäfts-Ressort der Repräsentanten-Versammlung gehören insbesondere folgende Gegenstände:

a) Prüfung des Schuldenwesens der Gemeinde und Aufstellung eines speziellen Schulden-Tilgungs-Plans; nebst der Controlle über das, von den Verwaltungs-Beamten zu führende Schulden-Conto;

b) Controlle aller Corporations-Einnahmen, ins Besondere der Kauscher-Fleisch-Abgabe (Krupke)[13] und des Communal-Vermögens, mit sorgfältiger Beurtheilung, wie solches in Zukunft möglichst vortheilhaft zu benutzen sei;

c) Aufstellung des Ausgabe- und Einnahme-Etats für die Corporation;

d) Prüfung der Gemeinde-Rechnung und eventuelle Decharge des Rendanten;

e) Controlle der Corporations-Verwaltung überhaupt und Revision der Communal-Cassen-Verwaltung ins Besondere;

f) Controlle des Armen-Wesens und der wohlthätigen Privat Institute, jedoch ohne Störung der Privat-Stiftungen und der Vereine zum Zwecke der Wohlthätigkeit;[14]

g) Repartition der Corporations-Lasten und Leistungen;

h) Bewilligung außerordentlicher Geldmittel über den Betrag der, in dem Jahres-Etat bereits bewilligten Summen, endlich

i) die jedesmalige Beschlußnahme, ob Namens der Corporation Prozesse angestellt, Käufe, Verkäufe, Vergleiche und andere Contrakte abgeschlossen werden sollen, in denen es sich um die Substanz des Corporations Vermögens handelt.

§. 27. Beschwerden über den Corporations Vorsteher und über die übrigen Verwaltungs-Beamten sind an die vorgesetzte Landräthliche Behörde zu richten. Die Repräsentanten-Versammlung hat in dieser Hinsicht keine Befugnis, selbst zu untersuchen und selbst zu entscheiden.

§. 28. Alle Beschlüsse der Repräsentanten-Versammlung, welche eine Veränderung in der Substanz des Corporations-Vermögens, die Erhebung von Gemeindesteuern und Lasten, eine Prozeßführung, die Feststellung des Corporations-Etats, Bewilligung von Gehältern, die persönlichen Rechte einzelner Mitglieder u. s. w. betreffen, sind nur erst dann gültig und vollzugsfähig, wenn sie die höhere Bestätigung der Regierung oder ihres Kommissarii[15] erhalten haben. Alle sonstigen Beschlüsse hat der Corporations-Vorsteher, wenn er mit ihnen einverstanden ist, ohne Weiteres zu vollziehen.

Die Repräsentanten-Versammlung ist dagegen berechtigt und verpflichtet, sich durch ihren Vorsteher von der Ausführung ihrer Beschlüsse Ueberzeugung zu verschaffen und die Akten einzusehen.

§. 29. Die Mitglieder der Repräsentanten-Versammlung sind der Corporation für allen Nachtheil und Schaden verantwortlich, welcher dem Gemeinewesen durch ihr Verschulden zugefügt wird.

§. 30. Sollte eine Repräsentanten-Versammlung fortwährend ihre Pflichten vernachlässigen und in Unordnung und Partheiung verfallen, so wird sie von der Regierung nach vorgängiger Untersuchung aufgelöst und eine neue Repräsentation gebildet, die Schuldigen aber auf eine gewisse Zeit oder für immer zur Wahl für unwürdig erklärt werden. Außerdem bleibt in dazu geeigneten Fällen die gerichtliche Bestrafung vorbehalten.

Posen, den 1. Juli 1834 Königliche Regierung, Abtheilung des Innern.

[1] Eduard von Flottwell (1786-1865) był nadprezydentem prowincji poznańskiej w latach 1830-1841.

[2] Odnośnie niefortunności tego określenia, zob. przypis 56.

[3] Ordynacja miejska z 19 listopada 1808 roku była pruską ustawą, która regulowała kwestie komunalne takie jak: prawo miejskie, wybory i kompetencje władz samorządowych, finanse miejskie. Zaktualizowana ordynacja miejska uchwalona została 17 marca 1831 roku.

[4] Michael K. Schulz: The Prussian Partition 1815-1914, w: François Guesnet, Jerzy Tomaszewski (red.), Sources on Jewish Self-Government in the Polish Lands from Its Inception to the Present, Leiden 2022, s. 216-217.

[5] Tutaj w znaczeniu gmina żydowska.

[6] Nie do końca jasne, do czego odnosi się to określenie. Może tu chodzić o zarząd gminy, jej ważniejszych urzędników, jak rabin, albo istniejące w jej ramach stowarzyszenia, w tym np. bractwo pogrzebowe.

[7] Przewodniczący „urzędników administracyjnych” to po prostu przewodzący parnas.

[8] Przewodniczący „korporacji” to w tym przypadku parnas.

[9] Chodzi tutaj o władze państwowe, takie jak prezydium policji, landrat czy rejenca.

[10] „Człon korporacji” to w tym przypadku członek gminy.

[11] Jeden talar (Reichsthaler) stanowił równowartość 30 srebrnych groszy (Silbergroschen).

[12] W tym przypadku to rejencja poznańska.

[13] Podatek od konsumpcji koszernego mięsa (zwana krupką bądź bardonem) stanowił jeden z najważniejszych źródeł dochodu gmin żydowskich w okresie nowożytnim.

[14] Stowarzyszenia dobroczynne istniejące w ramach bodaj każdej gminy żydowskiej stanowiły ważny element życia społecznego i organizacji finansów kahału.

[15] Tutaj w znaczeniu rejencji jako całej istytucji lub jednego z jej urzędników.

Szybki podgląd

Zamknij

Nie wybrano dokumentu

Kliknij w nazwę dokumentu obok żeby wyświetlić podgląd.